İnşaat Mühendisleri Odası Trabzon Şube Başkanı Mustafa Tiryaki, Uzunkum (Gülcemal) projesinde yaşananları Haber Trabzon’a anlattı. İnşaat Mühendisleri Odası ile röportajımızı aynen yayınlıyoruz…
İşte Tiryaki’nin açıklamaları:
Haber Trabzon: Hocam Öncelikle hoş geldiniz. Sizleri tanıyablilir miyiz?
Mustafa Tiryaki: İnşaat Mühendisleri Odası Trabzon Şube Başkanı Mustafa Tiryaki. 16, 17 ve 18. dönemimizde geçtiğimiz pazar günü seçimden sonra yönetim kurulu üyesi arkadaşlarımızla beraber seçildik. Yaklaşık 20 yıla yakındır İnşaat Mühendisleri Odası’nda yönetici, yedek yönetici, asıl yönetici çeşitli görevlerde bulundum. Son üçüncü dönemim bu dönem, başkanlığı yürütüyorum.
Haber Trabzon: Başkanım şöyle bir durum var; size aslında böyle standart ve güzel, Trabzon’un da beğendiği bir soruyla başlayayım. Uzunkum, yani Gülcemal nasıl bir proje?
Mustafa Tiryaki: Öncelikle ben de şununla başlayayım, bir konunun altını çizerek başlamak isterim. Geçmişte söylediğimiz, bugün söyleyeceklerimiz bir projenin veya bir yaşam alanıyla ilgili bir görüş aktarımı aslında projenin tamamını sahiplendiğimiz anlamının çıkarılmaması gerektiğinin altını çizerek başlamak isterim. Çünkü kamuoyunda böyle yanlış bir algı oluşuyor; yani bir projeye bir görüş bildirdiğimiz zaman sanki bu projeyi başından itibaren sahiplenmişiz algısı oluşuyor. Bu yanlışın altını çizerek başlayayım.
Aslında Gülcemal projesi, eski adıyla yeni adıyla Uzunkum Yaşam Alanı Projesi’ni biz İnşaat Mühendisleri Odası olarak 2016, 2018 ve 2023’te çeşitli basın açıklamalarımızda dile getirmiştik. 2014 yılıydı yanılmıyorsam, dolgu imar planı onaylandı. Bu plan onaylandıktan sonra buranın tahkimat sınırının, aslında dolgu... dolguda kıyıda yapılan yapılar bir mühendislik yapısı. Mühendislik yapılarında işte tahkimatlar, anroşmanlar, arkasındaki dolgu malzemelerinin nasıl yapılacağı yönetmeliklerde aslında açık ifade ediliyor.
Bu çekincelerimizi de dile getiren açıklamamızı 2018’deki dönem başkanı, 2023’te ben buradaydım, tekrar aynı basın açıklamamızı dile getirdik. Aslında o imar planına uygun dolgunun tahkimatla sınırlandırılması gerektiğini, arkasındaki alanın da gerekli malzemenin ne olduğunu yönetmeliklerde açık yazıyor, onlarla doldurulması gerektiğini basın açıklamamızda söylemiştik.
Bugün gelinen noktada tabii ilk etapta vahşi depolama yapılarak dolguya başlanmıştı ilk başlandığında. Maalesef tabii çeşitli zamanlarda, fırtına zamanlarında oradaki dolgu malzemesi deniz almıştı. Tabii bu dolgu alanlara yapılaşmanın aslında çok doğru olmadığını bizler de biliyoruz. Çok da bunu tasvip etmiyoruz; çünkü deniz ekosistemine, kıyıya, denizdeki canlıların yaşam haklarına aslında bir saldırı oluyor ama dönemin idarecileri öyle bir yaşam alanı oluşturma ihtiyacı duymuş. Biz de hani buna çok tasvip etmesek de bunun doğru mühendisliğinin nasıl olması gerektiği konusunda çeşitli zamanlarda basın açıklamasını yapmıştık, öyle giriş yapayım konuya.
Haber Trabzon: Peki şuraya cevap alamadım. Nasıl bir proje hocam, güzel mi?
Mustafa Tiryaki: Şimdi şöyle; dün Mimarlar Odası başkanımızın da izah ettiği gibi aralık ayının, 2024 aralık ayında yanılmıyorsam İl Koordinasyon Kurulu’unda bu konu, direkt Uzunkum Yaşam Alanı Projesi’nin sunumuyla ilgili bir gündemle toplantı yapılmıştı. O toplantıya benim şehir dışında olmam hasebiyle ben katılamadım, bizim sekreter üyemiz Sayın Sinan Aydın Bey katılmıştı.
Şimdi o proje üç tane proje gösterildi. Biri yerel bir firmanın çizdiği, bir ulusal, bir de uluslararası firmanın çizdiği projeler sunumu yapıldı. Bu projelerin ortaklaşa bir karması yapılarak uygulama projesine geçileceğine dair söylemler yapıldı. Tabii bu konu üst yapıyla ilgili konu biraz peyzaj mimarlığı bölümünü, planlamayı ve mimarlık bölümlerini ilgilendiren konu.
Biz o günkü toplantıda da şifayen Sinan Bey’in aktardığı, farklı zamanlarda yine Mimarlar Odası’nda yapılan toplantıda benim aktardığım, bizim inşaat mühendisliği meslek disipliniyle alakalı üç tane çekincemizin olduğunu, bu çekincelerin dikkate alınması gerektiğini dile getirmiştik. Tabii bunları şifayen dile getirdik, bunun da altını çizmek isterim.
1. Birincisi: Tahkimatla dolgu alanının tahkimatla sınırlandırılmasının mutlaka yapılması gerektiğini ki birinci etap yapıldı, devamının da tamamlanması gerektiği konusunda hassasiyetimiz vardı.
2. İkincisi: Çok önemsediğimiz bir konu aslında; kapalı menfezler var. Güneyinden gelen Beşirli’den Toklu’ya kadar olan mesafede yanılmıyorsam 5-6’nın üzerinde dere var. Bu derelerin üstü geçmiş zamanlarda sahil yolu, daha sonra Gülcemal projesiyle beraber menfez şeklini alıp denize aktarılması sağlanmış. Tabii özellikle ilk yapıldığı zamandaki kotuyla Gülcemal projesinin 200-250 metreleri bulan uzunluğundan dolayı menfezler uzamış; aslında ters eğimlerden dolayı aslında malzeme taşınımı, yani derenin denize buluşmasında sıkıntılar var. Üst havzalardan gelen sedimentasyonlar, malzeme taşınımları menfezleri tıkıyor ki geçen sene olan heyelan da aslında bunların bir tanesiydi. Bizim oradaki o projede hassasiyet gösterdiğimiz bir konu, en azından Gülcemal alanından sonrası o derelerin üzerinin açılması ve daha kısa mesafede derenin denizle buluşturulması. Tabii orada bir söylediğimiz nokta da atık suların yani dereye atılmadan toplanması, ayrıştırılmasını da dile getirmiştik.
3. Üçüncüsü: Tabii orada bir zemin oluşumu gerçekleşti. Zemin-yapı ilişkisinin doğru mühendislik kurallarına uygun, mühendislik bilimi ilkeleri kurularak yapılması gerektiğini, daha doğrusu hassasiyetlerimizi özellikle yapılacak olan binaların olması gerektiğini dile getirmiştik.
Tabii uygulama projesinin nihai halini ben görmedim, hangileri dikkate alındı onu da bilmiyorum ama yani bizim kendi meslek disiplinimiz açısından söylediklerimiz, dile getirdiklerimiz o günkü toplantıda bunlardı. Ama yazılı olarak herhangi bir görüş bildirmedik, bunlar şifaiydi.
Haber Trabzon: Hocam söylemek istediğiniz ilk öngörünüzde, geçtiğimiz aylarda Trabzon'da bir sel felaketi yaşanmıştı, Başkan Genç'in de (Ahmet Metin Genç) yurt dışında olduğu bir dönemde... Bu selin ana kaynaklarından biri de aslında bu menfezler...
Mustafa Tiryaki: Şimdi tıkalı menfezler de bunlara neden oldu. İşte onun için bir an önce aslında yukarı havzadan gelen suyun denize buluşturulması lazım. Tabii Karadeniz Sahil Yolu yapıldıktan sonra ister istemez bu yolu baypas etmek için alttan geçildi. Belki ileriki aşamada bilmiyorum, onların da bir köprü vasıtasıyla derenin üstü de açılabilir. Çünkü bunların etkili olduğunu, yani menfezlerin tıkandığını biliyoruz, basında da zaten yer almıştı.
Bu konu özellikle bizim hassasiyetimizin olduğu, en azından Gülcemal projesi (yeni adıyla Uzunkum) alanından sonrasının açılarak bir an önce yukarıdaki suyun denize ulaşmasını talep etmiştik. Umarım uygulama projesinde de bunlar vardır. Bir görselde gördüğümü hatırlıyorum ama tabii bunlar görsel projeler, uygulama projesi değil. Nihai proje bilmiyorum, yakın zamanda herhalde kamuoyuyla paylaşılır.
Haber Trabzon: Geçtiğimiz yıl bir İKK (İl Koordinasyon Kurulu) toplantısı oldu ve böyle bir iddia hani odalara bu projenin paylaşıldığına dair bir iddia oldu. Siz bunun şifayen olduğunu iddia ettiniz?
Mustafa Tiryaki: Şöyle söyleyeyim; üç tane farklı firmanın yaptığı sunum gösterimi oldu. Herhangi bir proje değil, sunumları yani bir atölye çalışmaları, fizibilite çalışmaları yapıldı öyle söyleyeyim. Kesin uygulama projesini görmedik yani öyle bir proje bize gösterilmedi. Ama onun üzerinden biz kendi meslek disiplinimiz açısından çekincelerimizi dile getirmeye çalıştık o günkü toplantıda.
Haber Trabzon: Peki Büyükşehir Belediyesi'nden odalara veya sizin odanıza yazılı bir proje sunumu oldu mu?
Mustafa Tiryaki: Hayır, olmadı. Yani yazılı bir görüş istemi olmadı. Zaten Koordinasyon Kurulu aracılığıyla bize gelen toplantı gündeminde bu projelerin sunum dosyaları gösterileceği söylenmişti. Biz de orada şifayen bizim meslek disiplinimiz çerçevesindeki görüşlerimizi bildirdik.
Haber Trabzon: Son olarak Başkan Genç de demişti; "Biz bu projeyi odalarla paylaştığımıza dair önümüzdeki mecliste kanıt göstereceğim" demişti.
Mustafa Tiryaki: Şimdi paylaşılan proje o dediğim gibi üç tane farklı uygulama projesi değildi. Yani oradaki üç farklı firmanın çizdiği proje paylaşılmıştı o günkü toplantıda. Hani onları bir harmanlayıp, kim çiziyor bilmiyorum yani şu anki mevcut uygulama projesini kim yapıyor bilmiyorum, onlardan esinlenerek bazı donatıları da yerleştirerek proje çizileceğini söylemişti.
Zaten dediğim gibi bizim meslek disiplinimizi ilgilendiren konu üst yapıdaki yerleşimler, peyzaj alanlarıyla ilgili değil. Biz daha çok az önce belirttiğim üç konunun hassasiyeti üzerinde durduğumuzu dile getirdik. Bunların dikkate alındığını, zaten tahkimat kısmı yapıldı ama ikinci derelerin açılması, zemin yapı ilişkisinde mutlaka kurulacağını düşünüyorum. Bizim meslek alanımızla ilgili görüşlerimizi orada bildirdik ama herhangi bir yazılı görüş istenmediği için bildirmedik.
Haber Trabzon: Aslında siz İnşaat Mühendisleri Odası olarak Uzunkum'da bugün menfezlerin yapılıp yapılmadığını, menfez sorununun çözülüp çözülmediğini bilmiyorsunuz?
Mustafa Tiryaki: Şöyle; menfezler yapılmış işte bu kapalı menfezlerin açılmasını talep ediyoruz aslında. Yani Uzunkum (eski adıyla Gülcemal) yaşam alanının üstüne gelen menfezlerin tamamının açılarak sahil yolunun bittiği yerden itibaren denize buluşması talebimiz vardı. Bunun dikkate alındığını umuyorum öyle söyleyeyim, çünkü görmediğim için bir şey söylemem doğru olmaz.
Haber Trabzon: Peki oda olarak bu süreçten sonra Büyükşehir'den talebiniz ne olur?
Mustafa Tiryaki: Şimdi uygulama projesi yanılmıyorsam yakın zamanda ihaleye çıkacak. Yani tabii kesin proje çıktıktan sonra herhangi bir değişiklik yapılabilir mi? Tabii yine görüşlerimizi bildiririz. Çünkü bazı projeler çıkabilir, hatalı olan yerler varsa bizler de tekrar görüşlerimizi bildiririz. Projeyi görmediğim için şu anda bir şey demem çok doğru olmaz. Ama daha çok dediğim gibi bu özellikle üst donatılarla ilgili proje. Onlarla ilgili Mimarlar Odamız, Peyzaj Mimarları Odamız, Şehir Plancıları Odamızın mutlaka görüşleri olur. Alt yapıyla ilgili de herkes kendi meslek alanıyla ilgili görüş bildirir, bizler de gerekenleri söyleriz.
Haber Trabzon: Peki Trabzon'da, bugün Trabzon'da Mimarlar Odası Trabzon'un büyük çoğunluğunun dolgu alanı olduğunu beyan etmişti...
Mustafa Tiryaki: Trabzon il sınırlarının %80’ine yakını sahil yolundan dolayı ve çeşitli nedenlerden dolayı maalesef dolduruldu, doğru söylemiş.
Haber Trabzon: İnşaat Mühendisleri Odası Başkanı olarak bu dolgu alanlarının Trabzon'a ne gibi zararları olacak?
Mustafa Tiryaki: Şimdi tabii 1990’larda, 99’larda sahil yolu projesi başlamıştı. O zaman aslında o zamanki Güney Çevre Yolu o zaman da isteniyordu. Maalesef böyle bir yol tercih edilerek sahil yolu, daha doğrusu işte Samsun-Hopa arasındaki veya işte Ankara'ya bağlanan yol diyelim, İstanbul'a bağlanan yol oluştu.
Aslında o zamanki talepler de aynıydı; Güney Çevre Yolu'nun bir an önce bitirilmesi. Bizim oda olarak bugünkü taleplerimiz de aynı. Güney Çevre Yolu gerçekten çok elzem. 20-30 yıl üzerinden geçti, halen işte belirli bir tünelde çalışma yapıldığı söyleniyor birinci etapta.
Biz oda olarak çeşitli toplantılarda bir araya geldiğimiz gerek milletvekili gerek başkanlarımıza söylediğimiz, yani Güney Çevre Yolu olmazsa olmaz. Etaplara bölünerek; iki, üç belki de dört etaba bölünerek bir an önce Güney Çevre Yolu'nun bitirilmesini talep ediyoruz. Bu arada gelmişken bunu da söyleyeyim çünkü özellikle yazın Trabzon trafiğinde gerçekten ulaşım bir yerden bir yere gitmek oldukça zaman almaya başladı. Tabii şehirlerarası trafikle şehir içi trafik iç içe girdiği için bu yolun ayrılması gerektiğini düşünüyoruz. Bunun da yatırımları önceliklendirerek sıralamak gerektiğini de vurguladım bir toplantıda. Bizim için, İnşaat Mühendisleri Odası için belki birinci öncelik Trabzon yatırımında Güney Çevre Yolu'nun bir an önce hayata geçirilmesi. Buna bağlı olarak tabii bir zaman alacak bu ara yollar, işte Kanuni Bulvarı'nın Yalıncak'tan gelen yola bağlanmasının da bir çalışmasının yapılması gerektiğini düşünüyorum. Yapılan toplantılarda, yaptığımız bazen istişare toplantıları oluyor milletvekilleriyle, bunları dile getirdiğim için burada da söylemek istedim.
Elbette, paylaştığın ses kaydını (MP3) Haber Trabzon ve İnşaat Mühendisleri Odası Trabzon Şube Başkanı Mustafa Tiryaki arasındaki diyalog şeklinde aşağıda bulabilirsin:
Haber Trabzon: Güney Çevre Yolu'nun aslında 1990'larda başladığını söylediniz.
Mustafa Tiryaki: Yani 2000'lerin başlarında bu projeler gündeme geldi. Hatta hep söylenir; Ordu karşı çıktı, sahillerini doldurmadı ve onların Güney Çevre Yolu bitti. Ama biz, artık işte o zamanki reflekslerimiz belki daha fazla ses çıkarmalıydı, Güney Çevre Yolu'ndansa sahili doldurarak bu yolun oluşturulması gündeme geldi. 2000 yılından 2025'teyiz, yani en az 25-30 yıl civarında bir yılda aslında bu yolun bitirilmiş olması gerektiğini düşünüyorum. Hatta şunu da söyleyebilirim: Bana göre Kanuni Bulvarı'ndan çok daha önce bu projeye başlansaydı, aslında Güney Çevre Yolumuz vardı ki bugün de bu trafiği belki de çekmiyorduk. Bunu da açık yüreklilikle söylemem gerekiyor.
Haber Trabzon: Aslında ben buradan şunu da sormak isterim. Şimdi 25 yıldır, 25-30 yıldır bitmiş bir proje var ortada. Uzunkum projesi ne zaman biter, bu konuda bir öngörünüz var mı?
Mustafa Tiryaki: Vallahi şu anda benim toplantılardan edindiğim izlenim, hemen zaten bu ay içerisinde ihalesinin olacağı, 27 Şubat'ta ihalesinin olacağını duydum. Yani Ahmet Başkan (Ahmet Metin Genç) bir an önce bitirilmesini umut ediyor, çalışıyor. Tahkimat kısmının birinci etabı için bitti. Yani ona ben bir şey diyemiyorum, sonuçta kamu kaynaklarıyla TOKİ vasıtasıyla yapılacak diye bildiğim kadarıyla TOKİ vasıtasıyla yapılacak. Umarım yakın zamanda biter. Şehir artık denizle buluşur. Yani Trabzon'un en büyük eksikliklerinden biri, maalesef deniz şehri olmamıza rağmen denizle yeterli buluşma alanlarımız yok. Sağ olsun bir önceki dönem Murat Zorluoğlu başkanımız Ganita-Faroz arasında en azından bir nefes alacak projelere imza atmıştı. Umarım Ahmet Başkanımız da Gülcemal'i, yani eski adıyla Gülcemal, yeni adıyla Uzunkum'u bir an önce hayata geçirir. Bizim beklentimiz o yönde, öyle söyleyeyim.
Haber Trabzon: Peki buradan Büyükşehir Belediyesi'ne bir mesaj veya Trabzonlulara bir mesaj vermek ister misiniz?
Mustafa Tiryaki: Büyükşehir Belediyesi'ne tabii bu dönemde şunu da söylemek isterim; birçok projelerin en azından ön çalışmalarında İl Koordinasyon Kurulu'na çeşitli zamanlarda geliyorlar, görüş istiyorlar. Bunlar dediğim gibi genelde sözlü görüş oluyor ama en azından bir bilgilendirme, Trabzon'da ne yapıldığına dair az çok bilgimiz oluyor. Bu konuda yani bu yaklaşımlarından dolayı teşekkür ediyorum. En son mesela benim geç duyduğum Füniküler projesiydi. Sadece lansmandan iki gün önce duydum. Ama daha öncesinde mutlaka böyle henüz plan aşamasındayken, hazırlık aşamasındayken şifayen az önce anlattığım gibi görsellerle görüş alınıyordu. Füniküler de güzel bir sistem olacağını düşünüyorum ama onunla ilgili hiçbir bilgimiz yok. Sadece lansmanda gördüğümüz kadarıyla.
Haber Trabzon: Fünikülerde de mi proje hiç paylaşılmadı?
Mustafa Tiryaki: Şu anda yani herhalde uygulama projesinin veya projelerin yapıldığını düşünmüyorum. Sadece zemin etütleri... Orada bir toplantıya katıldığımızda yanılmıyorsam Jeofizik Mühendisleri Odası Başkanımız sormuştu; zemin etüt güzergah üzerindeki zemin etütlerinin yapıldığına dair. Ama herhangi bir bilgimiz yok, yani bize paylaşılan bir proje yok.
Haber Trabzon: Çok teşekkür ediyoruz.
Mustafa Tiryaki: Rica ederim, ben teşekkür ederim.