Trabzon’un Tonya ilçesinde geleneksel hale gelen Tonya Tereyağı Festivali bu yıl 23. kez gerçekleştirilecek. Festival öncesinde Tonya Belediye Başkanı Osman Beşel, Trabzon Gazeteciler Cemiyeti’nde düzenlediği tanıtım toplantısıyla etkinliğin hazırlıkları hakkında bilgi verdi. Toplantıya Tonya Esnaf Kredi ve Kefalet Odası Başkanı ile Tonyalılar Derneği Başkanı da katıldı. Başkan Beşel, toplantıya Tonya tereyağını ve coğrafi işaret tescil belgesini de getirirken, tereyağının yalnızca bir gıda ürünü olmadığını, Tonya’nın tarihi, doğal yapısı, hayvancılığı ve üretici kadınların emeğiyle şekillenen özel bir değer olduğunu anlattı. Beşel’in açıklamalarında Tonya tereyağının geçmişine ilişkin 1888 yılına uzanan kayıtlar da dikkat çekti.
Tonya Tereyağının Hikâyesi 1888’e Kadar Uzuyor
Tonya Belediye Başkanı Osman Beşel, toplantıda Tonya tereyağının geçmişine ilişkin dikkat çeken bilgiler paylaştı.
Beşel, 1888 yılında kaleme alınan bir kayıtta tereyağının Tonya’da üretildiğinin ve Trabzon üzerinden İstanbul’a, yani dönemin ifadesiyle Dersaadet’e ve Türkiye’nin farklı bölgelerine gönderildiğinin yazıldığını aktardı.
Ancak Beşel’in anlattığına göre o dönemde Tonya ile diğer merkezler arasındaki ticaret doğrudan yürümüyordu. Tonya’da üretilen tereyağı, Vakfıkebirli esnafa satılıyordu. Vakfıkebirli esnaf ise aldığı ürünü Trabzon’daki esnafa ulaştırıyordu.
Trabzon’daki esnafın da tereyağını Türkiye’nin farklı bölgelerine sattığını belirten Beşel, bu ticaret zincirinin zaman içerisinde ürünün “Trabzon tereyağı” şeklinde algılanmasına neden olduğunu söyledi.
Beşel, burada önemli olanın tereyağının ticaretinin hangi merkez üzerinden yapıldığı değil, üretim yerinin neresi olduğu olduğunu vurguladı.
“Üretim Yeri Tonya’dır”
Osman Beşel, konuşmasında Tonya tereyağı konusunda özellikle üretim yeri vurgusu yaptı.
Geçmişte ürünün Vakfıkebir ve Trabzon üzerinden pazarlanmasının tereyağının adlandırılmasında etkili olduğunu belirten Beşel, üretimin merkezinin Tonya olduğunu söyledi.
Beşel’in anlatımına göre süreç şu şekilde ilerliyordu: Tonya’daki üretici tereyağını Vakfıkebir esnafına satıyor, Vakfıkebir esnafı ürünü Trabzon’daki esnafa ulaştırıyor, Trabzon’daki esnaf da ürünü Türkiye’nin farklı bölgelerine gönderiyordu.
Bu nedenle ürünün ticaret zincirinde Trabzon adı öne çıksa da Beşel, tereyağının üretim yerinin Tonya olduğunu özellikle belirtti.
Başkan Beşel ayrıca başka yerlerde de tereyağı üretildiğini kabul ederek, tartışmanın başka bölgelerde tereyağı üretilip üretilmediği olmadığını söyledi. Ona göre Tonya tereyağını farklılaştıran temel unsur, ürünün kendine has özelliklere sahip olması.
Tonya Tereyağı İçin Anzer Balı Benzetmesi
Başkan Osman Beşel, Tonya tereyağının özelliklerini anlatırken Anzer balı üzerinden bir benzetme yaptı.
Başka yerlerde de bal üretildiğini ancak bunun Anzer balının kendine özgü bir ürün olmasına engel olmadığını ifade eden Beşel, aynı durumun Tonya tereyağı için de geçerli olduğunu söyledi.
Beşel’in anlatımında öne çıkan nokta, bir ürünün yalnızca aynı kategorideki başka ürünlerle karşılaştırılması değil, üretildiği coğrafyanın kendine has özelliklerinin ürüne kattığı değer oldu.
Bu nedenle Tonya tereyağını değerlendirirken yalnızca tereyağının kendisine bakılmaması gerektiğini belirten Beşel, ürünün arkasındaki doğal yapı ve hayvancılık kültürüne dikkat çekti.
Başkan Beşel Tonya’nın Bitki Örtüsünü Anlattı
Tonya tereyağının özelliklerinin nereden geldiği sorusuna da cevap veren Osman Beşel, ilçenin bitki örtüsüne dikkat çekti.
Kendisinin orman mühendisi olduğunu belirten Beşel, 1978-1979 yıllarında fakülte bitirme tezini Fol Deresi Vadisi ve Tonya’nın bitki örtüsü florası üzerine hazırladığını söyledi.
Beşel, öğrenci olduğu dönemde yaptığı çalışma sırasında Tonya’da 480 çeşit bitki türü tespit ettiğini ifade etti.
Bu çalışmanın kendi öğrenci haliyle yaptığı bir araştırma olduğunu vurgulayan Beşel, daha ayrıntılı bir inceleme yapılması durumunda Tonya’daki bitki çeşitliliğinin 500 hatta 600’ün üzerine çıkabileceğini düşündüğünü belirtti.
Başkan Beşel’in açıklamasında bu bitki çeşitliliği, Tonya tereyağının hikâyesindeki en önemli unsurlardan biri olarak öne çıktı.
Jersey İnekleri Tonya Tereyağının Hikâyesinde Önemli Bir Yere Sahip
Osman Beşel, Tonya’nın zengin bitki örtüsünün yanı sıra ilçede yetiştirilen Jersey türü büyükbaş hayvanlara da dikkat çekti.
Beşel’e göre Tonya’da Jersey türü büyükbaş hayvanlar, ilçenin zengin florasıyla besleniyor. Bu noktada Jersey ırkının süt özelliklerinin de önem taşıdığını belirten Beşel, bu hayvanların beslendiği gıdalardaki beta-karoten olarak ifade edilen A vitaminini süte biyolojik olarak yansıtan bir ırk olduğunu söyledi.
Beşel, Jersey sütünün yağ oranının yüzde 6-7 seviyelerinde olduğunu ve beta-karoten miktarının da yüksek olduğunu ifade etti.
Konuşmasında farklı büyükbaş hayvan ırklarını da örnek veren Beşel, aynı ürünün Holstein, Lemsa veya Montofon gibi başka ırkların tükettiği yemlerle elde edilmesiyle Jersey ineğinden elde edilen süt arasında farklılıklar bulunduğunu söyledi.
Başkan Beşel, Jersey ırkının bu özelliklerinin doğal ve biyolojik bir özellik olduğunu ifade ederek, Tonya tereyağının oluşumundaki unsurlardan birinin de bu hayvanların sütü olduğunu vurguladı.
Jersey Irkı Tonya’ya Nasıl Geldi?
Beşel, Tonya’daki Jersey ırkının geçmişine ilişkin de bilgi verdi.
Jersey ırkının Tonya’ya, Tonya’nın evladı olarak nitelendirdiği rahmetli bakan Ahmet Şener döneminde getirildiğini belirten Beşel, bu ırkın ilçede zaman içerisinde çoğaltıldığını anlattı.
Bugün Tonya’da büyükbaş hayvanların büyük çoğunluğunun, Beşel’in ifadesiyle “kahir ekseriyetinin” Jersey ırkından oluştuğunu söyledi.
Böylece Başkan Beşel’in anlattığı Tonya tereyağı hikâyesinde üç önemli unsur ortaya çıkıyor: Tonya’nın zengin bitki örtüsü, bu florayla beslenen Jersey ırkı hayvanlar ve bu hayvanlardan elde edilen süt.
Ancak Beşel, tereyağının hikâyesinin yalnızca doğa ve hayvanlarla sınırlı olmadığının da altını çizdi.
“En Önemlisi Tonya Halkının Emeği”
Osman Beşel, açıklamasının devamında Tonya tereyağının ortaya çıkmasında insan emeğine dikkat çekti.
“Bitki örtüsü, Jersey ırkı inekler…” diyerek tereyağının oluşumundaki unsurları sıralayan Beşel, ardından en önemli unsurun Tonya halkı olduğunu vurguladı.
Özellikle tereyağı üretiminde emeği bulunan kadınlara dikkat çeken Beşel, kadınların üretimdeki katkısının önemini ifade etti.
Konuşmasının bu bölümünde tereyağı üretiminde emeği bulunan kadınların kendi bireysel temizliklerine ve üretim sürecindeki titizliklerine vurgu yapan Beşel, Tonya tereyağının ortaya çıkmasında insan emeğinin de doğal yapı ve hayvancılık kadar önemli olduğunu anlattı.
Böylece Beşel’in açıklamasında Tonya tereyağı; yalnızca süt, hayvan ve bitki örtüsünden oluşan bir ürün olarak değil, Tonya halkının üretim kültürü ve emeğiyle şekillenen bir değer olarak tarif edildi.
Festivalde En İyi Tereyağı Yarışması Yapılacak
Bu yıl 23’üncüsü gerçekleştirilecek Tonya Tereyağı Festivali’nde geleneksel yarışmalar da düzenlenecek.
Her tereyağı festivalinde olduğu gibi bu festivalde de en iyi tereyağı yarışması yapılacak.
Yarışma, Tonya’da tereyağı üretimi yapan üreticilerin emeklerinin ön plana çıkarılması açısından festivalin önemli bölümlerinden biri olacak.
Tonya tereyağının tarihini, üretim sürecini ve ilçenin doğal özelliklerini anlatan festival, aynı zamanda ürünün arkasındaki üreticilerin de görünür olmasını sağlayacak.
En İyi Jersey Düve Yarışması da Düzenlenecek
Festivalde yalnızca tereyağı yarışması yapılmayacak.
Tonya’nın hayvancılık kültürünün önemli unsurlarından biri olan Jersey ırkına yönelik olarak en iyi Jersey düve yarışması da gerçekleştirilecek.
Bu yarışma, festivalin Tonya tereyağı ile hayvancılık arasındaki bağı ortaya koyan bölümlerinden biri olacak.
Çünkü Başkan Beşel’in açıklamasında Jersey ırkı, Tonya tereyağının oluşumunda doğrudan rol oynayan temel unsurlardan biri olarak anlatıldı.
Dolayısıyla festivalde tereyağının kendisi kadar, tereyağının üretiminde kullanılan sütün kaynağı olan hayvancılık kültürünün de ön plana çıkarılması amaçlanıyor.
Tonyalı ve Komşu Sanatçılar Sahne Alacak
23. Tonya Tereyağı Festivali, yarışmaların yanı sıra sanat etkinlikleriyle de renklenmeye hazırlanıyor.
Festival kapsamında Apolas Lermi, Ali Tetik, Metin Beşel, Kerim Çakır, Kurtuluş İymir ve İsmail Türüt gibi sanatçıların yer alacağı belirtildi.
Festival programında özellikle Tonyalı ve komşu yörelerden sanatçılara ağırlık verilmesi dikkat çekiyor.
Bu tercih, Tonya’nın yalnızca tereyağıyla değil, bölgenin kültürel ve sanatsal değerleriyle birlikte tanıtılması açısından da önem taşıyor.
Böylece festivalde bir tarafta Tonya tereyağı ve Jersey düveler yarışırken, diğer tarafta bölgenin sanatçıları sahne alacak.
Tonya Tereyağı Festivali İlçenin Değerlerini Buluşturacak
Trabzon Gazeteciler Cemiyeti’nde gerçekleştirilen tanıtım toplantısında Başkan Osman Beşel’in verdiği mesajlar, festivalin merkezinde Tonya’nın kendine özgü değerlerinin bulunduğunu ortaya koydu.
Bir tarafta 1888 yılına kadar uzanan tereyağı üretim geçmişi, diğer tarafta Tonya’nın zengin bitki örtüsü ve Jersey hayvancılığı bulunuyor. Bunun yanında yıllardır tereyağı üretiminde emek veren Tonya halkı ve özellikle kadınların katkısı da bu hikâyenin önemli bir bölümünü oluşturuyor.
23. Tonya Tereyağı Festivali ise bu değerlerin bir araya getirileceği bir organizasyon olacak.
Festivalde en iyi tereyağı ve en iyi Jersey düve yarışmaları düzenlenirken, Tonyalı ve komşu sanatçıların sahne almasıyla Tonya’nın kültürel yönü de öne çıkarılacak.
Başkan Osman Beşel’in anlatımıyla Tonya tereyağının hikâyesi; 1888’den bugüne uzanan bir üretim geçmişi, Tonya’nın florası, Jersey ırkı, süt ve en önemlisi insan emeğinin birleşimi olarak öne çıkıyor.
Tonya’da bu yıl 23’üncüsü gerçekleştirilecek festival, ilçenin yıllardır taşıdığı tereyağı geleneğini yeniden gündeme taşıyacak. Tonya tereyağının hikâyesi ve festival hakkındaki düşüncelerinizi siz de paylaşabilirsiniz.
