Trabzon’un kadim tarihine ışık tutan Boztepe ve Mitra Dağı eteklerinde düzenlenen kent gezisinde, yok olmaya yüz tutmuş tarihi yapılar ve kaya kiliseleri mercek altına alındı. Doğal ve Tarihi Değerleri Koruma Derneği’nin “Trabzon’u tanıma ve tanıtma gezileri” kapsamında gerçekleştirilen etkinlikte, 35 kent meraklısı, uzman rehberler eşliğinde Ortahisar Taksim-Fatih Parkı, Esentepe (Arafilboyu) Mahallesi, Maşatlık ve kaya kiliseleri bölgesini gezdi. Gezinin sonunda dernek başkanı Prof. Dr. Coşkun Erüz, “Trabzon maalesef yıkarak gelişme anlayışını, koruyarak gelişme anlayışına yeğleyen bir kent” diyerek son 50 yılda tarihi dokunun bilinçli şekilde yok edildiğini vurguladı.
Mitra Dağı’ndan Şemsabad’a: Boztepe’nin Gizemli Geçmişi
Antik Çağ’dan Osmanlı’ya kadar Mitra Dağı – Şemsabad (Güneşi en bol olan yer) olarak bilinen Boztepe, tarih boyunca kutsal bir alan olarak kabul edildi. Mitra adı, Hint-İran kökenli güneş ve adalet tanrısı Mitra’dan geliyor. MS 2-3. yüzyıllarda Roma lejyonerleri ve bürokratlar arasında yaygın olan bu gizemli dinin izleri, Trabzon’daki kaya tapınaklarında hâlâ görülebiliyor. Tarihçi Dr. Yücel Dursun rehberliğinde yapılan gezide, Boztepe kayalıklarının eteğindeki Aya Sabbas Manastırı ve çevresindeki mağara kiliselerinin, aslında Mitraizm inancının ibadet yerleri olan Mitrion tapınakları olduğu anlatıldı.
Kudrettin Camii Sokağı: Kültür Sanat Projesi Hayata Geçirilemedi
Gezinin en dikkat çekici duraklarından biri, Kudrettin Camii Sokağı oldu. 14. yüzyılda St. Philip Kilisesi olarak inşa edilen ve 1665’te camiye çevrilen yapı, bölgenin en önemli tarihi miraslarından. Doğa-Tarih Derneği, 2013 yılında bu sokağı kültür ve sanat sokağına dönüştürmek için cephe iyileştirmesi ve kimliklendirme projesi hazırladı. Proje dönemin belediye başkanlığına sunulmasına rağmen uygulanamadı. Bugün aynı sokakta, bir zamanlar konsolos ailelerinin yaşadığı tarihi konaklar oturulamaz halde ve yıkılma tehlikesi altında. 1898’de Nümune-i Adab Mektebi olarak açılan ve şimdi Tevfikbey Anaokulu olarak hizmet veren tarihi taş okul ise ayakta kalabilen nadir yapılardan.
Kaya Kiliseleri Tehlike Altında: Freskler Yok Olmuş
Boztepe’nin kuzey yamaçlarında yer alan St. Sabas Mağara Kiliseleri, Kapadokya’daki kaya kiliselerini andıran yapısıyla Trabzon’un en gizemli dini merkezlerinden biri. Ancak ekip, bölgeye ulaşımın kaya düşmesi tehlikesi nedeniyle çok zor olduğunu belirtti. Mahalle sakinleri ve spor kulübü yöneticileri, yakın zamanda büyük kaya bloklarının düştüğünü ifade etti. Sadece birkaç kişinin güvenli bölgeden görebildiği şapelin tavanındaki fresk katmanlarının ise büyük ölçüde tahrip edildiği görüldü. Tarihi manastır alanı ve mezarlar, dikenlik ve moloz yığınları arasında bakımsız halde bekliyor.
“Kent Soyluları Kendi Şehrini Tanıyamıyor”
Prof. Dr. Coşkun Erüz, etkinlik sonrası yaptığı açıklamada sert eleştirilerde bulundu:
“Trabzon’a son 50 yılda hakim olan anlayış, tarihi yapıları yıkıp yerine beton bloklar dikmeyi modernleşme sanıyor. 2500 yıllık kentin mahalleleri, sokakları, anılarıyla birlikte yok ediliyor. Kentsel dönüşüm adı altında tarihe gömülen bu miras geri getirilemez. Bugün Trabzon’da yaşayanlar, çocukluk anılarını biriktirdikleri sokakları bulamıyor. Turistler ise birkaç saatte bakıp gidiyor.”
Erüz ayrıca, Tanjant Yolu inşaatında tarihi dokuyu korumak için mücadele eden ancak yıkımı durduramayan mimar Bekir Gerçek’in çabalarını da hatırlatarak, “Korumak için önce bilmek gerekir. İnsan bir değeri tanırsa sever, severse korur” dedi.
Maşatlık ve Gayrimüslim Mezarlığı: Unutulan Kültür
Gezinin son durağı, 1924 nüfus mübadelesi öncesi Rum Ortodoks ve Katolik cemaatlerine ait olan tarihi Maşatlık (Gayrimüslim Mezarlığı) oldu. Günümüze ulaşabilen çok az sayıdaki mezar taşı ve yakın zamanda yapılan Katolik definleri incelendi. Eski fotoğraflar üzerinden, kaybolan mezar kültürü ve Trabzon’un çok kültürlü geçmişi katılımcılara aktarıldı.
Doğa-Tarih Derneği’nin her ay farklı bir semtte düzenlediği kent gezilerinin bu etabına katılan 35 kişi, Trabzon’un yok olan hafızasına tanıklık etti. Siz de bu konuda ne düşünüyorsunuz? Yorumlarda paylaşın ve bu haberin daha fazla kişiye ulaşması için paylaşın.
