Trabzon’un kaybolan sokakları ve bu alanlarda şekillenen gündelik yaşam, Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen bir söyleşide ele alındı. 13 Ekim Salı günü Hamamizade İhsan Bey Kültür ve Sanat Merkezi’nde gerçekleştirilen “Trabzon Sokakları: Kayıp Sokaklar ve Yaşayanları” programına, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Mimarlık Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Sonay Çevik konuk oldu. Prof. Dr. Nilhan Vural’ın sunumuyla yapılan buluşmada sokakların mimari özelliklerinin yanı sıra komşuluk ilişkileri ve kent belleği konuşuldu. Çevik, yıllara yayılan araştırmasını anlatırken bir sokağın yalnızca iki noktayı birbirine bağlayan yol olmadığını, aynı zamanda insanların birlikte yaşadığı bir mekân olduğunu vurguladı.
Sonay Çevik: Trabzon'da Sokak Bizim Evimizdir
Söyleşide Trabzon’un geleneksel sokak yaşamını ele alan Prof. Dr. Sonay Çevik, sokakların evlerle ve mahalle sakinleriyle kurduğu ilişkiye dikkat çekti.
Çevik, “Bizdeki sokaklar farklıdır, sokak bizim evimizdir” sözleriyle, bir sokağın yalnızca ulaşımı sağlamadığını; bahçeler, komşuluklar ve gündelik karşılaşmalarla anlam kazandığını anlattı.
Kentsel dönüşüm ve tasarımın yalnızca binaların biçimi üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Çevik, bir yerin kimliğini oluşturan sosyal ilişkilerin de korunmasının önemini dile getirdi.
Araştırmasında sokakları geçiş sağlayan ve çıkmaz sokaklar şeklinde ayırdığını, bunları düz, eğri ve merdivenli olarak incelediğini aktaran Çevik, Trabzon’da dikkatini çeken L biçimli sokak örneklerine de değindi. Çevik'in anlatımında sokaklar, mimari özellikleri kadar toplumsal ilişkileriyle de öne çıktı.
Trabzon'un Sokaklarını Coğrafyası Şekillendiriyor
Trabzon’un sokak yapısında eğimli arazi ve denizle kurulan ilişkinin belirleyici olduğunu söyleyen Çevik, yatay ve dikey sokakların kentin topoğrafyasıyla birlikte biçimlendiğini ifade etti.
“Bayır aşağı git, denizi bulursun” sözünü hatırlatan akademisyen, kentin yön bulma alışkanlıklarının bile coğrafyayla bağlantılı olduğuna işaret etti.
Sokakların kimliğini yalnızca yol güzergâhlarının oluşturmadığını vurgulayan Çevik; cumbalar, evlerin kapı önleri, küçük meydanlar, çeşmeler, duvarlar ve yeşil alanların da bu bütünün parçaları olduğunu belirtti.
Mahalle sakinleriyle yüz yüze görüşmeler yaptığını anlatan Çevik, evlerin ve sokakların geçmişteki kullanımını anlamak için tanıklıkları çizim ve krokilerle kayıt altına aldığını söyledi. Böylece araştırmasında fiziksel mekânların yanında, bu alanlarda yaşayan insanların deneyimlerine de yer verdi.
Trabzon'un Kayıp Sokakları 558 Sayfalık Kitapta
Söyleşinin odağında, Trabzon Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları arasında yayımlanan “Trabzon Sokakları: Kayıp Sokaklar ve Yaşayanları” adlı kitap da vardı.
KTÜ’nün yayımladığı bilgilere göre Sonay Çevik’in bu alandaki araştırmaları 1982’de başladı; 1984’te yüksek lisans, 1991’de doktora çalışmasıyla ilerledi. Nisan 2026’da basılan eser, sokakların fiziksel değişimini bu alanlarda yaşamış insanların anılarıyla birlikte ele alıyor.
Belediyenin tanıtımına göre 558 sayfalık kitapta Kunduracılar Caddesi, Bakırcılar Çarşısı, Semerciler Yokuşu, Kemeraltı, Kuzgundere ve Sarayatik gibi yerlerin yanı sıra Sürmene ve Akçaabat’tan örnekler bulunuyor.
Fotoğraflar, maketler ve krokilerle desteklenen çalışmada kapı ve pencere düzenlerinden çocukların oyun alanlarına kadar kent yaşamının farklı yönleri inceleniyor.
Programın son bölümünde katılımcıların sorularını yanıtlayan Prof. Dr. Sonay Çevik, kitabını imzalayarak davetlilere hediye etti.
Akademisyenlerin, öğrencilerin ve sivil toplum kuruluşu temsilcilerinin izlediği söyleşide, Trabzon’un mimari mirası ile mahalle yaşamı arasındaki bağlantılar da gündeme geldi.
Trabzon Büyükşehir Belediyesi, daha önce yaptığı duyuruda eserin Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı aracılığıyla ücretsiz temin edilebildiğini açıklamıştı. Kentin sokaklarını kayıt altına alan çalışma, geçmişte yaşanan değişimleri anlamak ve mahalle hafızasını gelecek kuşaklara aktarmak açısından bir kaynak niteliği taşıyor.
